Μια μητέρα η οποία πρόσφατα έχασε τον άντρα της, με πήρε τηλέφωνο για το πως να ανακοινώσει τον θάνατο στο 4χρονο παιδί της.

Ο πατέρας είχε ήδη ταφεί και το συγγενικό περιβάλλον συνέχισε να λέει στο παιδί πως ο πατέρας του απουσιάζει.

“Δεν θα πονέσει πιο πολύ το παιδί αν του πω την αλήθεια;” ρώταγε η μητέρα.

Τα παιδιά, όπως και οι ενήλικες, έρχονται σε επαφή καθημερινά με την απώλεια. Είτε βλέποντας ένα νεκρό έντομο στον δρόμο, είτε διάφορους ήρωες στην μικρή οθόνη, όταν χάνουν το κατοικίδιο τους ή όταν χρειάζεται να αποχαιρετήσουν ένα στενό τους πρόσωπο λόγω μετακίνησης, ασθένειας ή διαζυγίου.

Η μητέρα που με κάλεσε για βοήθεια, λόγω ενστίκτου θέλησε να προστατεύσει το παιδί της από τον πόνο του να μάθει πως ο πατέρας του παιδιού της χάθηκε για πάντα, μα η αλήθεια είναι ότι η μητέρα δεν μπορεί να απαλλάξει το παιδί από αυτό τον πόνο. Μπορεί να τον απαλύνει, μπορεί να δείξει στο παιδί πως να τον διαχειριστεί, αλλά δεν μπορεί να το απαλλάξει από αυτή την εμπειρία και δεν ενδείκνυται.

Η ζωή είναι όμορφη, αλλά συνάμα είναι και σκληρή και τα παιδιά ήδη το γνωρίζουν αυτό. Η ζωή δεν πρέπει να ωραιοποιείται, ούτε τα  άσχημα γεγονότα  να αποκρύβονται. Όσο και να υποτιμούμε τα μικρά παιδιά, εκείνα συναισθάνονται την αλήθεια . Τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια με ένα γονέα που θα τους μιλήσει  με ειλικρίνεια και θα τα αγκαλιάσει μετά, παρά ένα γονέα που ψεύδεται κάνοντας τα εν τέλει να μην εμπιστεύονται ούτε αυτό που βλέπουν ( η μητέρα  κλαίει και πενθεί) αλλά ούτε και τον ίδιο τον γονέα ( που δεν τους εξηγεί τι συμβαίνει).

Πως αντιλαμβάνονται το θάνατο τα παιδιά σε κάθε στάδιο ανάπτυξης:

  • Βρεφική και πρώτη νηπιακή ηλικία (μέχρι 3 ετών): Στην ηλικία αυτή τοπαιδί δεν αντιλαμβάνεται την έννοια του θανάτου, μπορεί όμως να αντιληφθεί την απουσία και τη θλίψη των ενηλίκων, συνήθως από την συμπεριφορά τους απέναντί του. Τα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες καθώς δεν μπορούν να εκφράσουν λεκτικά αυτό που νιώθουν, αντιδρούν με πιθανές διαταραχές στον ύπνο, εμφανίζουν προβλήματα στην διατροφή τους και επίμονες συμπεριφορές ευερεθιστότητας.
  • Προσχολική ηλικία (3 έως 6 ετών): Σε αυτή την ηλικία η ικανότητα αντίληψης της έννοιας του θανάτου και των συνεπειών του είναι περιορισμένη. Μπορούν να αντιληφθούν το θάνατο σαν αποχωρισμό αλλά δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν την μονιμότητα του γεγονότος. Πιστεύουν δηλαδή ότι αυτός που πέθανε μπορεί να επιστρέψει. Στην ηλικία αυτή εμφανίζεται η “μαγική σκέψη” καθώς τα παιδιά πιστεύουν πως με τις λέξεις, ενέργειες και σκέψεις τους μπορούν να προκαλέσουν το θάνατο. Είναι συχνό το φαινόμενο παιδιά αυτών των ηλικιών να παρουσιάζουν συμπεριφορές παλινδρόμησης όπως νυχτερινή ενούρηση, να πιπιλίζουν το δάχτυλο κτλ
  • Σχολική ηλικία (έως 10-12 ετών): Παιδιά αυτής της ηλικίας αρχίζουν να κατανοούν την μονιμότητα του θανάτου ότι δηλαδή είναι ένα μη αναστρέψιμο γεγονός αλλά πολλές φορές θεωρούν ότι συμβαίνει μόνο στους άλλους. Είναι συνήθης η εμφάνιση φοβιών, δυσκολιών στη μάθηση, διαταραχών της διάθεσης και επιθετική συμπεριφορά.
  • Εφηβική ηλικία: Οι περισσότεροι έφηβοι είναι σε θέση να κατανοήσουν πλήρως τη μονιμότητα και το νόημα του θανάτου. Μπορεί να προστρέξουν σε φίλους ή μέλη της οικογένειας τους για συμπαράσταση ή μπορεί να απομονωθούν και να προσπαθήσουν από μόνοι τους να διαχειριστούν τα συναισθήματα απώλειας και πένθους που βιώνουν. Ο έφηβος μπορεί να αποκτήσει ένα εντελώς δικό του τρόπο αντιμετώπισης και πολλές φορές μπορεί να θεωρηθεί αναίσθητος από το περιβάλλον του. Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις κατά την εφηβική ηλικία είναι οι αγχώδεις διαταραχές, συνεχής και αδικαιολόγητος θυμός, σχολική αποτυχία, απαισιοδοξία για το μέλλον, διατροφικές διαταραχές, απομόνωση, προκλητική- παραβατική συμπεριφορά, έντονη θλίψη.

Πως να μιλήσω στο παιδί μου για τον θάνατο - Anthia.netΠώς στηρίζουμε το παιδί που θρηνεί;

  • Ενημερώνοντας το έγκαιρα, ειλικρινά και με απλά λόγια. Εξηγήστε ότι όταν κάποιος πεθάνει δεν αναπνέει, δεν κινείται, δεν μπορεί να παίξει ή να φάει. Πείτε τα πολλές φορές αν το παιδί ρωτά και ξαναρωτά. Χρησιμοποιούμε τη λέξη “πέθανε και όχι ” ο μπαμπάς πήγε ταξίδι “, ούτε “κοιμήθηκε”. Σκεφτείτε το άγχος και τον φόβος που θα δημιουργηθεί κάθε φορά που πάτε για ύπνο οτι δεν θα ξυπνήσετε ή όταν πάτε ταξίδι δεν επιστρέψετε.
  • Ενθαρρύνετε το παιδί να μιλήσει για την απώλεια. Ο σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι να το βοηθήσει να αποδεχτεί την πραγματικότητα και να διδαχτεί από την εμπειρία. Φροντίζουμε να ακούμε με προσοχή τα παιδιά και να απαντούμε με ειλικρίνεια σε όλες τους τις ερωτήσεις.
  • Επιτρέψτε στο παιδί να συμμετέχει σε οικογενειακές εκδηλώσεις πένθους, εφόσον το επιθυμεί. Η απώλεια ενός μέλους αφορά όλη την οικογένεια και δεν υπάρχει λόγος να αποκλείεται κανείς από τον οικογενειακό θρήνο. Η συμμετοχή του παιδιού στις εκδηλώσεις πένθους, όπως η κηδεία, το μνημόσυνο, η επίσκεψη στον τάφο, απαιτεί καλή προετοιμασία. Εξηγήστε με απλό τρόπο, τι είναι η κηδεία ή το μνημόσυνο, και τι ακριβώς θα συμβεί στη διάρκεια της τελετής. Ρωτήστε το, αν θα ήθελε να παρευρεθεί στην τελετή και σε περίπτωση που το επιθυμεί, φροντίστε να βρίσκεται μαζί με κάποιον, που θα είναι σε θέση να το στηρίξει και να ανταποκριθεί σε όποιες ανάγκες προκύψουν. Σχετικά με το αν ένα παιδί επιτρέπεται να δει τον θανόντα ή να παρακολουθήσει την τελετή της κηδείας εξαρτάται απόλυτα από την ηλικία του παιδιού και την ικανότητά του να κατανοήσει την κατάσταση, την ψυχοσυναισθηματική του ιδιοσυγκρασία, τη σχέση του με τον θανόντα και πολύ περισσότερο αν το ίδιο το παιδί θέλει να εμπλακεί στη διαδικασία.
  • Εξασφαλίζουμε τη συνέχεια και τη σταθερότητα στις συνθήκες ζωής του. Μετά από ένα θάνατο υπάρχουν αρκετές αλλαγές στη ζωή του παιδιού. Κρατήστε όσο περισσότερο μπορείτε τις βασικές σταθερές ( να ξυπνάνε το πρωί κανονικά, να πηγαίνουν το βράδυ για ύπνο στην κανονική τους ώρα, να γευματίζουν τις ίδιες ώρες όπως και πριν, να συνεχίζουν τις απογευματινές ασχολίες τους). Ενημερώστε το σχολείο για την απώλεια που βιώνει το παιδί, έτσι ώστε και οι εκπαιδευτικοί να είναι έτοιμοι να το στηρίξουν και να ανταποκριθούν στις ανάγκες του ανά πάσα στιγμή .
  • Βοηθήστε το παιδί να βρει τρόπους για να διατηρήσει ζωντανή την ανάμνηση του αγαπημένου του προσώπου, μέσα από κάποιο αντικείμενο που του θυμίζει, ή τη δημιουργία ενός άλμπουμ με φωτογραφίες του.
  • Υποστηρίξτε το παιδί σε συνεχή βάση. Επειδή ο θρήνος είναι μια μακρόχρονη διεργασία, είναι σημαντικό να υπάρχει η δυνατότητα για συνεχή υποστήριξη, τόσο από τα μέλη της οικογένειας, όσο και από άλλα άτομα, που είναι σημαντικά στη ζωή του παιδιού.
  • Επεξεργαστείτε τα δικά σας συναισθήματα για την απώλεια πριν καλεστείτε να μιλήσετε το παιδί για αυτό το θέμα. Γονείς δηλαδή που πιστεύουν ότι δεν είναι καλό να μιλάμε για τον θάνατο συνήθως έχουν οι ίδιοι δυσκολία να επεξεργαστούν το θέμα αυτό. Μην ανησυχείτε αν το παιδί σας, σας δει να κλαίτε ή αν το ίδιο ξεσπάσει με κλάματα ή λυγμούς. Οι εκδηλώσεις θρήνου στα παιδιά είναι απόλυτα φυσιολογικές όπως είναι τα ξεσπάσματα θυμού ή κλάματος. Παραμείνετε κοντά του και παρηγορήστε το.
  • Χρησιμοποιήστε παραμύθια (για παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού )που εξιστορούν θέματα απώλειας, έτσι ώστε να τα βοηθήσετε να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα τους.

Πότε πρέπει να ζητήσουμε την βοήθεια από ειδικό Ψυχικής Υγείας;

Όταν οι αντιδράσεις των παιδιών παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα και προκαλούν σοβαρή έκπτωση στη λειτουργικότητα τους πρέπει τότε να αναζητήσουμε βοήθεια από ειδικό. Για παράδειγμα όταν το παιδί παρουσιάζει επίμονες σκέψεις αυτοκτονίας, ενούρηση, διαταραχές στην διατροφή και στον ύπνο ή όταν υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στο σχολείο και στο ευρύτερο περιβάλλον του.

Comments

comments