(για γονείς κι εκπαιδευτικούς) 

Πολλές φορές οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί μιλούν για παιδιά αγχωμένα τα οποία δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν ακαδημαϊκές ή κοινωνικές αποτυχίες. Κάνουν λόγο για παιδιά που παραιτούνται εύκολα χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, που γκρινιάζουν ή που έχουν έντονες και συχνές εξάρσεις θυμού. Είναι ιδιαίτερα σημαντικός ο ρόλος του γονιού και του εκπαιδευτικού στην ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει τέτοιες καταστάσεις αλλά και να επανέρχεται δυνατότερος από αυτές.

Ο όρος Ψυχική Ανθεκτικότητα  αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να επανέρχεται και να προσαρμόζεται με επιτυχία στο περιβάλλον του παρά τις δυσκολίες που έχει αντιμετωπίσει, αναπτύσσοντας κοινωνική, ακαδημαϊκή ή επαγγελματική επάρκεια πάρα το έντονο στρες στο οποίο έχει εκτεθεί.  Ένα άτομο θεωρείται ψυχικά ανθεκτικό όταν μετά από μια στρεσσογόνο κατάσταση μπορεί να αναπτύξει ατομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που θα το προφυλάξουν σε παρόμοιες στρεσογόνες καταστάσεις στο μέλλον.  Σε αντίθεση, τα μη ψυχικά ανθεκτικά άτομα δεν καταφέρνουν να αναπτύξουν τέτοιους προστατευτικούς μηχανισμούς και έτσι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτές τις καταστάσεις, με αποτέλεσμα να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, να κλείνονται πολλές φορές στον εαυτό τους ή να καταφεύγουν σε καταστροφικές συμπεριφορές όπως τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών.

Ποιοι είναι αυτοί οι προστατευτικοί παράγοντες; Καταρχήν χωρίζονται σε ατομικούς και περιβαλλοντικούς. Ατομικοί παράγοντες που καθιστούν ένα άτομο ψυχικά ανθεκτικό είναι η ικανότητα του να έχει φίλους και να είναι κοινωνικό, να έχει κοινωνικές δεξιότητες όπως την ικανότητα για επίλυση προβλημάτων και για λήψη αποφάσεων καθώς και τον έλεγχο της παρορμητικότητάς του. Ακόμη το άτομο αυτό έχει χιούμορ, είναι αυτόνομο στη ζωή του, διακατέχεται από ευελιξία και προσαρμόζεται εύκολα σε καινούριες καταστάσεις. Έχει την αίσθηση της αυτοεκτίμησης και παρέχει κίνητρα στον εαυτό του. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες τώρα, αποτελούνται από τα χαρακτηριστικά της οικογένειας, του σχολείου και των κοινωνικών ομάδων ένταξης του παιδιού που υποβοηθούν την ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας. Ένα ψυχικά ανθεκτικό άτομο, έχει γονείς οι οποίοι εμπλέκονται στη διαδικασία μάθησης και δημιουργούν δεσμούς με το σχολείο. Ενώ οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί επιβάλλουν ξεκάθαρα όρια και κανόνες στο εκάστοτε περιβάλλον, αλληλεπιδρούν με τα παιδιά με ένα δεκτικό τρόπο χωρίς κριτική. Τα παιδιά αναλαμβάνουν ευθύνες και προσφέρουν βοήθεια όταν χρειάζεται.

Πώς να μιλήσετε σε ένα παιδί για το ψέμα… - Anthia.net

Πως μπορεί τότε ένας γονιός ή ένας εκπαιδευτικός να βοηθήσει το παιδί του ή ολόκληρη την τάξη του να αναπτύξει αυτή την σημαντική για τη ζωή του ικανότητα;

  1. Αναπτύξτε θετικούς συναισθηματικούς δεσμούς με τα παιδιά ή τους μαθητές σας και προσπαθήστε να ενθαρρύνετε την ανάμειξη τους σε τέτοιες κοινωνικές ομάδες. Δείξτε στα παιδιά ότι δέχεστε οποιαδήποτε διαφορετικότητά τους, αποδέχεστε τα λάθη τους χωρίς κριτική, και ενθαρρύνετε τα να λαμβάνουν μέρος σε κοινωνικές ομάδες. Τέτοιες κοινωνικές ομάδες μπορεί να αποτελούνται από τα παιδιά στη γειτονιά ή στο σχολείο, ή από τη συμμετοχή τους σε μια αθλητική ή άλλη ομάδα.
  2. Δημιουργείστε ένα περιβάλλον με σαφή όρια και ξεκάθαρους κανόνες. Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν ποιες συμπεριφορές είναι επιθυμητές ή ανεπιθύμητες αλλά και τις συνέπειες της κάθε συμπεριφοράς. Μη φοβάστε να χρησιμοποιήσετε τις συνέπειες της τιμωρίας ή της στέρησης κάποιας επιθυμητής δραστηριότητας ή αντικειμένου όπως για παράδειγμα η στέρηση χρόνου στον υπολογιστή ή την τηλεόραση. Τα παιδία μαθαίνουν ότι για κάθε τους πράξη υπάρχει μια συνέπεια την οποία και καλούνται να αντιμετωπίσουν. Εσείς θα είστε δίπλα τους σε αυτή τη διαδικασία διαβεβαιώνοντάς τα ότι όλα θα πάνε καλά.
  3. Υποστηρίξετε τα παιδιά στην εκμάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων σημαντικών στη ζωή, όπως την επίλυση προβλημάτων και συγκρούσεων, τη διεκδικητικότητα και αντίσταση, την ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και την επιτυχή διαχείριση του άγχους. Αφήστε τα παιδιά σας να επιλέγουν μόνα τους πως θα συμπεριφερθούν σε μια κατάσταση και μην αποφασίζετε εσείς για αυτά. Δώστε τους περιθώριο να κάνουν λάθη και μετά συζητήστε μαζί τους πως ένιωσαν ώστε να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με έναν υγιή τρόπο και ενθαρρύνετέ τα να σκεφτούν έναν εναλλακτικό τρόπο συμπεριφοράς για αντιμετώπιση του προβλήματος. Παραδείγματα ερωτήσεων που μπορείτε να κάνετε στα παιδιά σας χωρίς να τα καθοδηγείτε είναι: «Γιατί τσακώθηκες με το φίλο σου;», «Τι νομίζεις ότι μπορούσες να απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση;», «Τι ένιωσες εκείνη τη στιγμή;», «Τι νιώθεις τώρα;», «Τι μπορούσες να κάνεις διαφορετικό;». Αυτές οι ερωτήσεις αναπτύσσουν τη σκέψη του παιδιού καθώς και τις κοινωνικές του δεξιότητες που αναφέρθηκαν προηγουμένως.
  4. Στηρίξτε και φροντίστε τα παιδιά σας ή τους μαθητές σας. Τα παιδιά έχουν την ανάγκη να νιώσουν αποδοχή άνευ όρων. Μπορεί ένας μαθητής σας να θεωρείται «δύσκολο παιδί», ή να διαταράσσει την διεξαγωγή του μαθήματος. Θυμίστε του τους κανόνες της τάξης σας, εφαρμόστε τις συνέπειες αλλά μιλήστε μαζί του και δείξετε του ότι είναι αποδεκτός στο σύνολο της τάξης. Αυτή η δεκτικότητα που θα βιώσει το παιδί θα του δημιουργήσει συναισθήματα που θα οδηγήσουν σε καλύτερη συμπεριφορά. Μην κρίνετε συνέχεια τα παιδιά σας και μην τα αποδοκιμάζετε. Συχνά κάνουν λάθη εξερευνώντας τον κόσμο γύρω τους ή τη φαντασία τους. Τα παιδιά χρειάζονται να νιώθουν ασφάλεια στο περιβάλλον τους και αυτή την παρέχουν συνήθως οι ενήλικες.
  5. Εκφράστε στα παιδιά τις προσδοκίες σας από αυτά. Πείτε τους τι θα θέλατε να δείτε από αυτά σε μια κοινωνική κατάσταση όπως για παράδειγμα σε ένα πάρτι. Μιλάτε ανοιχτά για τις επιδόσεις τους στο σχολείο και προσπαθήστε να θέσετε μαζί τους ρεαλιστικούς αλλά ψηλούς στόχους για αυτά. Τα παιδία που αναγνωρίζουν ότι οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί τους έχουν χαμηλούς στόχους για αυτά, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και συνήθως αρχίζουν και τα ίδια να έχουν χαμηλές προσδοκίες από τον εαυτό τους.
  6. Δώστε την ευκαιρία στα παιδιά να συμμετάσχουν στη ζωή τους και όχι απλά να ακολουθούν τις αποφάσεις που παίρνετε εσείς για αυτά. Τα παιδιά πρέπει να εξασκούν πρακτικά τα μαθήματα τα οποία διδάσκονται, να συμμετάσχουν στη λήψη αποφάσεων για το σχολείο τους και το μέλλον τους ώστε να κινητοποιούνται και να γίνονται ενεργοί πολίτες και να μην δέχονται παθητικά ότι τους δίνετε.

Όταν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί ακολουθήσουν τις συγκεκριμένες προτάσεις, το παιδί αναπτύσσει τη Ψυχική του Ανθεκτικότητα και διατηρεί μια θετική αυτοεικόνα. Μένει μακριά από εξαρτήσεις, έχει καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα και πιο υγιείς κοινωνικές σχέσεις.

Comments

Κωνσταντίνα Ευέλθοντος
Ολοκληρώσει τις σπουδές της ως Ψυχολόγος στο University of Reading στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στο ίδιο πανεπιστήμιο έχει ολοκληρώσει και το μεταπτυχιακό MSc Developmental Psychopathology το οποίο αφορά στην ανάπτυξη του ανθρώπου από την νηπιακή έως και την τρίτη ηλικία. Διαβάστε Περισσότερα.