Σιδηροπενική αναιμία

Η σιδηροπενία (έλλειψη σιδήρου)είναι μία από τις συνηθέστερες διατροφικές ελλείψεις που επηρεάζει τον οργανισμό των παιδιών, ιδιαίτερα σε ότι αφορά την ανάπτυξη και τη μάθηση. Η έλλειψη σιδήρου στη σοβαρή της μορφή μπορεί να οδηγήσει σε σιδηροπενική αναιμία.

Ο σίδηρος είναι ένα σημαντικό στοιχείο στο μεταβολισμό του ανθρώπινου οργανισμού. Αποτελεί βασικό συστατικό της αιμοσφαιρίνης και μεταφέρει οξυγόνο από τους πνεύμονες στους περιφερικούς ιστούς. Αποθηκεύεται στο συκώτι, τη σπλήνα, τους μυς και το μυελό των οστών. Εκτός από τον κύριο ρόλο που παίζει στη μεταφορά και αποθήκευση του οξυγόνου συμμετέχει επίσης στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος στη παραγωγή ενέργειας και τη σύνθεση DNA.

Η συχνότητα της σιδηροπενικής αναιμίας φαίνεται να έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, παρ΄όλα αυτά η σιδηροπενία παραμένει ένα συχνό και σημαντικό πρόβλημα. Από μελέτες που έχουν γίνει στη  Ελλάδα  φαίνεται ότι η συχνότητα της σιδηροπενικής αναιμίας στα πρώτα  2 χρόνια ζωής και στην εφηβεία (περιόδους που έχουμε γρήγορη σωματική ανάπτυξη) κυμαίνεται στο 2-3% και της σιδηροπενίας στο 15-30% περίπου ή περισσότερο (ανάλογα με την ηλικία και την περιοχή).

Αιτίες σιδηροπενικής αναιμίας σε βρέφη και παιδιά

Οι λόγοι που τα βρέφη και τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην έλλειψη σιδήρου είναι πολλοί και ποικίλοι. Αν και το μητρικό γάλα καλύπτει τις ανάγκες σε σίδηρο για τα βρέφη κατά τους πρώτους 6 μήνες, οι ημερήσιες ανάγκες ενός βρέφους σε σίδηρο μετά τον 4ο μήνα είναι ιδιαίτερα αυξημένες. Στην περίοδο αυτή η ανάπτυξή του είναι γρήγορη και ταυτόχρονα εξαντλούνται οι σιδηροαποθήκες που είχε από τότε που ήταν έμβρυο.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επισημάνουμε ότι τα πρόωρα βρέφη, τα βρέφη με χαμηλό βάρος γέννησης, βρέφη που λαμβάνουν στερεές τροφές πριν τον 6ο  μήνα και τα μωρά που συνεχίζουν να θηλάζουν και μετά τον 6ο  μήνα έχουν μεγαλύτερο ρίσκο  για ανάπτυξη σιδηροπενίας.

Μια άλλη αίτια της αναιμίας είναι ότι τα μωρά και μικρά παιδιά, κυρίως στις ηλικίες από 2 μέχρι 5 ετών,  δεν μπορούν να καταναλώσουν επαρκείς ποσότητες κρέατος ( το οποίο αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή σιδήρου με την καλύτερη απορρόφηση). Ο κύριος λόγος είναι ότι τα παιδιά γίνονται επιλεκτικά στο φαγητό με αποτέλεσμα την ανεπαρκή πρόσληψη σιδήρου.

Η γρήγορη αύξηση του σώματος (ύψος και βάρος) ιδιαίτερα στην εφηβεία είναι μια άλλη σημαντική αιτία αναιμίας. Άλλοι λόγοι είναι η απώλεια αίματος που παρατηρείται συχνά σε κορίτσια με την έναρξη της εμμήνου ρύσεως (περιόδου), ή σε παιδιά με ειδικά νοσήματα ή χρόνια φαρμακευτική αγωγή π.χ. αντιφλεγμονώδη σκευάσματα(ασπιρίνη).

Συμπτώματα

Εύκολη κούραση, χλωμό δέρμα, δυσκολία στην συγκέντρωση, μειωμένη όρεξη, συχνές λοιμώξεις, διαταραχές ύπνου και συμπεριφοράς, επιβράδυνση στη νοητική και ψυχοσωματική εξέλιξη των παιδιών.

Πρόληψη και Αντιμετώπιση

  • Αποκλειστική χρήση μητρικού γάλακτος ή εμπλουτισμένων βρεφικών γαλάτων τους πρώτους 6 μήνες .
  • Μετέπειτα εξασφάλιση διαιτολογίου πλούσιου σε τροφές με σίδηρο και  ανάπτυξη σωστών διαιτητικών συνηθειών στα παιδιά και τους εφήβους.
  • Τροφές πλούσιες σε σίδηρο: κόκκινο κρέας, πουλερικά, ψάρια, θαλασσινά, αυγά, συκώτι (προσοχή όμως θα πρέπει να δίνεται  στην κατανάλωση του συκωτιού –στόχος μια φόρα την εβδομάδα). Σε αυτά τα τρόφιμα το μεγαλύτερο ποσοστό  του σιδήρου είναι σχετικά εύκολα απορροφήσιμο.
  • Φυτικές πηγές σιδήρου:  φακές, φασόλια, κουκιά, χούμους , μαύρο ψωμί, ανάλατοι ξηροί καρποί ,πράσινα φυλλώδη λαχανικά (π.χ. σπανάκι)αλλά και τρόφιμα εμπλουτισμένα με σίδηρο όπως δημητριακά,γάλα και αποξηραμένα φρούτα. Στα φυτικά προϊόντα όμως ο σίδηρος είναι σε μορφή που απορροφάται σε μικρό ποσοστό.
  • Για καλύτερη απορρόφηση του σιδήρου συνδυάστε τα παραπάνω με βιταμίνη C (λεμόνι, χυμό πορτοκάλι, πιπεριά, ντομάτα, φράουλα, μπρόκολο). Συνδυάστε τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (σπανάκι, πράσα) και τα όσπρια (φακή, φασόλια) με πρωτεΐνη και βιταμίνη C.
    • Αποφύγετε να συνδυάζετε τροφές πλούσιες σε σίδηρο με τα παρακάτω τρόφιμα γιατί περιέχουν ουσίες που αναστέλλουν την απορρόφηση του:
      • Τσάι, καφέ, αναψυκτικά τύπου κόλα, κόκκινο κρασί (περιέχουν τανίνες)
      • Γαλακτοκομικά προϊόντα π.χ. γάλα, γιαούρτι, τυριά  (περιέχουν ασβέστιο)
      • Προϊόντα ολικής άλεσης (περιέχουν φυτικές ίνες)

Καταναλώστε τα πιο πάνω τρόφιμα 1-2 ώρες πριν ή μετά την κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε σίδηρο.

  • Αποφύγετε  ακραίες διαιτητικές συνήθειες όπως π.χ. χορτοφαγία ή ακραίες δίαιτες αδυνατίσματος)
  • Όταν υπάρχει σιδηροπενική αναιμία χρειάζεται φαρμακευτική αντιμετώπιση κι όχι μόνο διατροφική. Στόχος της χορήγησης συμπληρωμάτων είναι η αύξηση της αιμοσφαιρίνης, του αιματοκρίτη και η πλήρωση των αποθηκών του σιδήρου.

Οι  κατάλληλες διαιτητικές παρεμβάσεις ή και χορήγηση σιδηρούχων σκευασμάτων θεωρούνται απαραίτητα στοιχεία για την πρόληψη και η αντιμετώπιση της σιδηροπενίας ή σιδηροπενικής αναιμίας.

Συνιστάται η αποκλειστική χρήση μητρικού γάλακτος ή εμπλουτισμένου βρεφικού γάλακτος κατά τη βρεφική ηλικία. Μετά τους 6 μήνες όμως ο θηλασμός πρέπει να συνοδεύεται από κατανάλωση στερεών τροφών και το μενού του παιδιού να περιλαμβάνει τροφές εμπλουτισμένες με σίδηρο, όπως κρέμες δημητριακών καθως οι αναγκες όχι μονό σε σιδηρο αλλά και σε αλλά θρεπτικα συστατικα είναι αυξημενες .

Comments

comments