Η τηλεσυμβουλευτική και τηλεψυχοθεραπεία σε πραγματικό χρόνο (π.χ. βιντεοκλήση, τηλεφωνική συνεδρία κτλ) ή με ασύγχρονα μέσα (π.χ. email) συνοδεύει εδώ και χρόνια τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας είτε επικουρικά είτε σε περιπτώσεις που η απόσταση αποτελεί εμπόδιο ή η μετακίνηση είναι αδύνατη. Οι συνεδρίες μέσω τηλεδιάσκεψης είναι ό,τι πιο κοντινό στις κανονικές συνθήκες ψυχοθεραπείας, ενώ η συμβουλευτική διαδικασία μέσω του γραπτού λόγου (email, ειδικών διαδικτυακών τόπων) διαφοροποιείται αρκετά, καθώς απουσιάζουν στοιχεία της άμεσης επικοινωνίας.

Στόχος αυτού του κειμένου δεν είναι να καταδείξει την αποτελεσματικότητα της διαδικτυακής συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας. Έχουν γίνει αρκετές έρευνες  που επιβεβαιώνουν τη λειτουργικότητα της και υπάρχει πλήθος σχετικής αρθρογραφίας που απευθύνεται τόσο στο επιστημονικό όσο και στο γενικό κοινό. Έχοντας κατά νου την υπάρχουσα κατάσταση που οδηγεί ειδικούς της ψυχικής υγείας και εξυπηρετούμενους στην επιλογή της διαδικτυακής θεραπείας, θέλω να μοιραστώ κάποιες σκέψεις που πλαισιώνουν θετικά τη διαδικασία της online διαδικασίας.

Όση κι αν είναι η εξοικείωση με την τεχνολογία είναι φυσικό να υπάρχουν ενδοιασμοί για την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας ή την διαμόρφωση της διαπροσωπικής σχέσης με τον θεραπευτή. Ιδιαίτερα όσοι παρακολουθούσαν συνεδρίες σε πραγματικές συνθήκες πιθανώς δυσκολεύονται να αφεθούν σε μια συνθήκη που διαφοροποιεί την εγγύτητα που ένιωθαν με τον θεραπευτή. Στην περίπτωση αυτή έχουμε να διαχειριστούμε μια μετάβαση που μπορεί- όπως όλες οι μεταβάσεις- να δημιουργεί άγχος. Ο θεραπευόμενος μπορεί να συζητήσει ελεύθερα με τον θεραπευτή του τις ανησυχίες ή το πώς βιώνει τη νέα συνθήκη και να βρουν μαζί τρόπους που θα τη διαχειριστούν.

Η θεραπεία μέσω τηλεδιάσκεψης μπορεί να αφαιρεί κάτι από την αμεσότητα της διαπροσωπικής επαφής, όμως δημιουργεί μια οικειότητα διαφορετική. Για παράδειγμα, ποτέ το πρόσωπο του θεραπευτή και του θεραπευόμενου δεν βρίσκονται τόσο κοντά στις πραγματικές συνθήκες όσο στην οθόνη του υπολογιστή ή του κινητού.

Από την άλλη, στη διαδικτυακή θεραπεία μπορεί να διασφαλιστεί ένα κομμάτι της  ιδιωτικότητας  που απασχολεί αρκετούς  θεραπευόμενους, όπως μήπως κάποιος τους δει να εισέρχονται ή να εξέρχονται από το γραφείο του ειδικού. Αυτή η ανησυχία και ο φόβος απουσιάζουν στην online διαδικασία, στην οποία παρέχεται μία ασφάλεια διαφορετική από την κανονική συνθήκη του θεραπευτικού χώρου. Θεραπευτές και θεραπευόμενοι καλούμαστε να δημιουργήσουμε από κοινού έναν νέο ασφαλή «τόπο» συνάντησης και αλληλεπίδρασης.

Επιπλέον, η χρήση του προσωπικού χώρου μπορεί να δημιουργήσει μια άνεση ώστε να μιλήσουμε για θέματα που δεν είχαμε αγγίξει στις πρόσωπο-με–πρόσωπο συνεδρίες. Η σύνδεση με τον θεραπευτή από το σπίτι μας ή από κάποιον χώρο που εμείς θα επιλέξουμε (γραφείο, κήπος, βεράντα, γκαράζ κτλ) μπορεί να εμπνεύσει και να ανοίξει νέους δρόμους στην ψυχοθεραπεία που δεν τους φανταζόμασταν ή  σκεφτόμασταν. Μπορεί, για παράδειγμα, ο θεραπευόμενος να θελήσει να δείξει στον θεραπευτή ένα προσωπικό αντικείμενο με συναισθηματική αξία, κάποια φωτογραφία ή την θέα από το παράθυρό του, πράγματα που δεν θα ήταν σε θέση να μοιραστεί στις κανονικές συνθήκες θεραπείας.

Επιπρόσθετα, όλοι οι συμμετέχοντες, θεραπευτές και θεραπευόμενοι, χρειάζεται να φροντίσουμε από κοινού τις συνθήκες  της διαδικτυακής συνεδρίας. Να διασφαλίσει ο καθένας ησυχία, άνεση κτλ. Ο θεραπευόμενος καλείται ίσως για πρώτη φορά να συμμετέχει ενεργά και να φροντίσει θέματα  που μέχρι τώρα αποτελούσαν κυρίως μέριμνα του θεραπευτή, όπως π.χ. να μην υπάρχουν περισπασμοί και διακοπές ή να φέρει το νερό του. Και αυτού του είδους η κινητοποίηση ενέχει για τον θεραπευόμενο μια πρόσθετη φροντίδα προς τον εαυτό.

Ιδιαίτερα θέλω να αναφερθώ στη συμβουλευτική ή θεραπεία με τη χρήση του γραπτού λόγου, που αποτελεί έναν εναλλακτικό τρόπο για όσους η τηλεδιάσκεψη δεν είναι εφικτή (π.χ. αρκετά άτομα μέσα στο σπίτι, δυσκολία απομόνωσης κ.α.). Μέσω της γραπτής συνδιαλλαγής ο θεραπευόμενος ή συμβουλευόμενος έχει τη δυνατότητα να επανέλθει στη γραπτή συνομιλία ξανά και ξανά στο δικό του χρόνο και να διερευνήσει περαιτέρω το περιεχόμενο της. Αυτός ο χρόνος  που μεσολαβεί, ενισχύει τον αναστοχασμό τόσο του θεραπευτή όσο και του θεραπευόμενου και μπορεί να φέρει νέες ιδέες.

Τέλος, εκφράζεται συχνά η ανησυχία για την ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης μέσω της διαδικτυακής διαδικασίας. Είναι άραγε εφικτό να αναπτυχθεί μια γνήσια θεραπευτική συμμαχία, όταν οι συμμετέχοντες δεν βρίσκονται στον ίδιο χώρο; Η προκατάληψη των συμμετεχόντων επηρεάζει αναμφίβολα  την ποιότητα της σχέσης. Αν αμφισβητήσω τη δυνατότητα δημιουργίας ή συνέχισης μιας έμπιστης και ασφαλούς σχέσης, δεν θα μπορέσω να λειτουργήσω ουσιαστικά είτε στο διαδικτυακό περιβάλλον είτε στην πρόσωπο-με–πρόσωπο διαδικασία. Η πορεία της θεραπείας επηρεάζεται κυρίως από το κίνητρο και την προσπάθεια του ατόμου, αλλά και την γνησιότητα, την ενσυναίσθηση και τη στάση του θεραπευτή. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που φέρνουν και οι δύο πλευρές στη σχέση δεν εκλείπουν ούτε αλλοιώνονται, επειδή δεν υπάρχει η φυσική παρουσία στον ίδιο χώρο.

Η online θεραπευτική ή συμβουλευτική διαδικασία μπορεί να έχει την ανάλογη αξία με την ψυχοθεραπεία ή συμβουλευτική σε κανονικές συνθήκες. Αρκεί να προσπαθήσουμε, να δώσουμε την ευκαιρία,  αρκεί να αφήσουμε τον εαυτό μας να νιώσει τον θεραπευτή κοντά χωρίς να προσμετράται η γεωγραφική απόσταση. Το θέμα τελικά με την θεραπεία μέσω διαδικτύου (όπως ίσως και με τις άλλες μορφές θεραπείας) δεν είναι  μόνο το πόσο “μακριά”, αλλά και το πόσο “κοντά” θα αντέξει ο θεραπευόμενος τον θεραπευτή.

Comments

Γιώτα Στύλου
Η Γιώτα Στύλου είναι πτυχιούχος του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην Εξελικτική/Αναπτυξιακή και Εκπαιδευτική ψυχολογία. Διαβάστε Περισσότερα.