Πανδημία και ενσυνειδητότητα (Mindfulness): Μερικές ιδέες για να προσεγγίσουμε με ενσυνειδητότητα τα όσα συμβαίνουν γύρω μας

Ενσυνειδητότητα σημαίνει να είμαι παρόν, στιγμή προς στιγμή, διατηρώντας μια στάση μη-κατάκρισης, αποδοχής και συμπόνιας στα όσα συναντώ. Να συνδέομαι με την παρούσα στιγμή, να δίνω προσοχή. Η θέση του παρατηρητή είναι μια νηφάλια θέση από την οποία μπορώ να λαμβάνω αποφάσεις, να δρω και όχι να αντιδρώ.

Σε μια καθημερινότητα που διαρκώς μεταβάλλεται και απομακρύνεται από το γνώριμο είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να μπορέσει κανείς να διατηρήσει μια στάση ενσυνειδητότητας αλλά και γενικότερα μια αίσθηση αυτοελέγχου και ψυχραιμίας. Ο φόβος ενεργοποιεί μέσα μας όλους τους αυτόματους μηχανισμούς επιβίωσης και τα παλιά γνώριμα μοτίβα σκέψεων και συμπεριφορών, χωρίς να αξιολογεί αν μας εξυπηρέτησαν ή όχι στο παρελθόν. Με άλλα λόγια μας ρίχνει εύκολα σε μια νοητική κατάσταση αυτοματισμού στην οποία ζούμε αλλά δεν υπάρχουμε.

Οι ειδικοί ψυχικής υγείας δεν μπορούμε να μιλάμε ακόμα για το τι είναι απαραίτητο να γίνει σε τέτοιες περιπτώσεις ή για το τι επιπτώσεις αυτό θα φέρει γιατί δεν ερευνήσαμε ξανά κάτι ανάλογο. Μπορούμε μόνο να αναστοχαστούμε, να υποθέσουμε και να συλλέγουμε δεδομένα, να γίνουμε παρατηρητές του εαυτού μας και των συνανθρώπων μας και να μιλήσουμε μόνο για τα όσα ήδη γνωρίζουμε να είναι θεραπευτικά.

Αν διαβάσει κανείς το διαγνωστικό εγχειρίδιο των ψυχολογικών διαταραχών (DSM-V) θα συνειδητοποιήσει ότι τα μέτρα προστασίας κατά του κορονοϊού
φέρουν μια ανατριχιαστική ομοιότητα με την συμπτωματολογία της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, του άγχους και της κατάθλιψης.

Η ιατρική επιστήμη επισημαίνει διαρκώς την αναγκαιότητα των μέτρων αυτών για την διαφύλαξη της σωματικής υγείας και έχουμε όλοι καθήκον να τα εφαρμόσουμε στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Τι γίνεται όμως με τη διαφύλαξη της ψυχικής υγείας, έχοντας στο μυαλό μας ότι μια τεράστια μερίδα συνανθρώπων μας ήδη υποφέρει ψυχικά; Τι θα μπορούσε να μας ενισχύσει έτσι ώστε να ανταπεξέλθουμε και να παραμείνουμε ανθεκτικοί;

Παραθέτω πιο κάτω μερικές εισηγήσεις:

1. Ας προσεγγίσουμε με αποδοχή όλα όσα συναντάμε μέσα μας χωρίς να τα καταδικάσουμε: θυμό, φόβο, δυσφορία, αγανάκτηση, ανυπομονησία, θλίψη. Δεν μπορώ να είμαι διαρκώς ευγνώμων και αισιόδοξος. Το να αναγνωρίσω στον εαυτό μου ότι περνά δύσκολες στιγμές είναι από μόνο του στάση αυτοσυμπόνιας: «σε κατανοώ, σε καταλαβαίνω, είναι λογικό να φοβάσαι». Ας μην προτρέξουμε λοιπόν να πάρουμε το μαστίγιο της αυτοτιμωρίας επειδή «δεν θα έπρεπε να νιώθουμε έτσι». Έτσι νιώθω και αυτό για τώρα είναι εντάξει, είναι φυσιολογικό.

2. Αξιοποιήστε τη τεράστια δύναμη των λέξεων και της έκφρασης των συναισθημάτων θεραπευτικά. Το να πω «φοβάμαι», «μου λείπεις», «δυσκολεύομαι» είναι από μόνο του πολλές φορές αρκετό για να μας απελευθερώσει.

3. Πέραν από τη διατήρηση της ρουτίνας (ξύπνημα, γεύματα, άσκηση, εργασία – όλα όσα δίνουν συνοχή στη μέρα μας) χρειάζεται τώρα μια νέα (όχι και τόσο νέα) συνθήκη οριοθέτησης. Το ότι βρισκόμαστε διαρκώς στο σπίτι και είμαστε διαρκώς διαδικτυακά συνδεδεμένοι δεν σημαίνει ότι είμαστε διαρκώς διαθέσιμοι για όλους. Χρειάζεται να προστατέψουμε την ιδιωτικότητα μας, τον ψυχικό μας χώρο και να φροντίσουμε έτσι ώστε να συμπεριλαμβάνει την ξεκούραση και την απομάκρυνση από οθόνες και τηλέφωνα.

4. Προσπαθήστε να είστε συνδεδεμένοι με το τι κάνετε την ώρα που το κάνετε όσο πεζό και αν μοιάζει: να είμαι παρόν όταν τρώω το φαγητό μου, να το γεύομαι. Να εστιάζω στην αίσθηση του νερού στο σώμα μου όταν κάνω μπάνιο. Να παρατηρώ τις αισθήσεις στο δέρμα όταν με ακουμπά ο ήλιος, την αίσθηση της κίνησης όταν βαδίζω. Αυτή η διάθεση παρατήρησης και σύνδεσης μας βγάζει από τον αυτόματο πιλότο. Μας γειώνει μέσα στον ίδιο μας τον εαυτό.

5. Αφιερώστε 5-10 λεπτά τη μέρα σε ησυχία. Εστιάστε μόνο στην αναπνοή ακουμπώντας ίσως το χέρι στην κοιλιά για να συνδεθείτε με την κίνηση του αέρα που μπαινοβγαίνει στο σώμα. Απλά παρατηρήστε και τίποτε άλλο. Ποιο είναι το βίωμα μου στο σώμα (αισθήσεις), στο μυαλό (ποιες σκέψεις είναι εδώ;), στο συναίσθημα (τι νιώθω); Μην προσπαθήσετε να αλλάξετε ή να ελέγξετε οτιδήποτε. Αφήστε απλά για λίγες στιγμές τα πράγματα να είναι όπως είναι. Ρωτήστε νοητικά τον εαυτό σας: «σήμερα τι χρειάζεσαι;» Αφήστε την απάντηση να αναδυθεί. Η σύνδεση με τον εαυτό μας θα μας ενημερώσει για το ποιες είναι οι ανάγκες μας και τι χρειαζόμαστε περισσότερο (τηλε-καφέ με ένα φίλο, να δω μια ταινία ή να ακούσω μουσική, να ζωγραφήσω, να νιώσω παραγωγικός, να κινηθώ, να δουλέψω, να μιλήσω, να μείνω σε ησυχία;).

6. Οι προσωπικές μας αξίες (όποιες και αν είναι) θα μας ενημερώσουν σχετικά με την καταλληλότερη για εμάς στάση απέναντι στα πράγματα. Το να ζούμε τη ζωή μας βασισμένη στις αξίες μας δεν μπορεί να απειληθεί. Είναι η τελευταία ανθρώπινη ελευθερία που ποτέ δεν αφαιρείται: η ελευθερία του να επιλέγουμε πώς να σχετιστούμε με τα όσα συμβαίνουν ακόμα και αν δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε.

Κλείνοντας θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι χρειάζεται να δείξουμε εμπιστοσύνη
στους επιστήμονες, γιατρούς, νοσηλευτές, ειδικούς που εργάζονται αυτή τη στιγμή για το καλό όλων μας και να τους βοηθήσουμε όσο μπορούμε με το να ακολουθήσουμε τις συμβουλές τους.

Ταυτόχρονα ας κρατήσουμε μια στάση συμπόνιας και αλληλεγγύης απέναντι σε όλους τους συνανθρώπους μας θυμίζοντας στον εαυτό μας ότι ο ‘άλλος’ όπως και εμείς δεν είναι απλά ένας πιθανός φορέας του ιού αλλά ένα σύνολο ιδεών, συναισθημάτων, σκέψεων και σχέσεων. Κάποιοι είναι πολύ πιο τρομαγμένοι από άλλους. Κάποιοι κλείστηκαν μέσα στα σπίτια με τους κακοποιούς τους. Κάποιοι δεν έχουν τηλεδουλειές. Κάποιοι δεν έχουν σπίτια. Ας στηρίξουμε όσους πιο πολλούς ανθρώπους μπορούμε. Αυτός ο «πόλεμος» δεν κερδίζεται με τον διαχωρισμό γι’ αυτό ας ενώσουμε (έστω και νοητικά) τα χέρια, να ενδυναμώσουμε και να εμψυχώσουμε ο ένας τον άλλο. Το πιο ευάλωτο σημείο της ανθρωπότητας όσον αφορά την εξάπλωση του ιού είναι ότι η τεράστια συνδεσιμότητα μας. Παρ’όλα αυτά, αυτό δεν παύει να είναι και η μεγαλύτερη μας δύναμη.

Comments

Όλγα Βήχα
Η Όλγα Βήχα είναι Ψυχολόγος, αριστούχος απόφοιτος του Πανεπιστημίου του Bournemouth στον κλάδο της Κλινικής Ψυχολογίας. Εργάστηκε στις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας στο Ηνωμένο Βασίλειο και ειδικεύτηκε στις διαταραχές διάθεσης αλλά και στην διαχείριση χρόνιου πόνου. Διαβάστε Περισσότερα.