ΔΕΠΥ στους ενήλικες: όταν η διάγνωση έρχεται πολύ αργά
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) συνδέεται συχνά με την παιδική ηλικία. Πολλοί τη φαντάζονται ως το παιδί που δεν μπορεί να καθίσει στην καρέκλα του, που μιλά συνεχώς ή που δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στο μάθημα. Ωστόσο, η ΔΕΠΥ δεν «φεύγει» απαραίτητα με την ενηλικίωση. Για αρκετούς ανθρώπους συνεχίζει να υπάρχει, απλώς αλλάζει μορφή.
Υπολογίζεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό ενηλίκων ζει με ΔΕΠΥ χωρίς ποτέ να έχει λάβει διάγνωση. Οι άνθρωποι αυτοί συχνά περνούν πολλά χρόνια πιστεύοντας ότι «κάτι δεν πάει καλά» με τους ίδιους: ότι είναι ανοργάνωτοι, απρόσεκτοι, τεμπέληδες ή ότι δεν αξιοποιούν τις δυνατότητές τους. Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω από αυτές τις δυσκολίες μπορεί να κρύβεται μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που δεν αναγνωρίστηκε ποτέ.
Όταν η ΔΕΠΥ περνά απαρατήρητη
Πολλοί ενήλικες με αδιάγνωστη ΔΕΠΥ είχαν ήδη από την παιδική ηλικία ορισμένα χαρακτηριστικά: δυσκολία συγκέντρωσης, αφηρημάδα, ξεχασιά, παρορμητικότητα ή δυσκολία στην οργάνωση. Ωστόσο, για διάφορους λόγους δεν έλαβαν ποτέ αξιολόγηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να ήταν αρκετά ευφυές ώστε να «καλύπτει» τις δυσκολίες του στο σχολείο. Σε άλλες, το οικογενειακό ή σχολικό περιβάλλον ερμήνευε τις δυσκολίες ως θέμα χαρακτήρα ή πειθαρχίας. Δεν ήταν λίγες οι φορές που παιδιά με ΔΕΠΥ μεγάλωσαν ακούγοντας χαρακτηρισμούς όπως «τεμπέλης», «απρόσεκτος», «στον κόσμο του», «φλύαρος».
Μεγαλώνοντας, οι δυσκολίες αυτές δεν εξαφανίζονται απαραίτητα. Αντίθετα, μπορεί να γίνουν πιο εμφανείς όταν οι απαιτήσεις της ζωής αυξάνονται.
Πώς εκδηλώνεται η ΔΕΠΥ στους ενήλικες
Στην ενήλικη ζωή η ΔΕΠΥ σπάνια εκφράζεται ως έντονη σωματική υπερκινητικότητα. Αντί γι’ αυτό, συχνά εμφανίζεται με πιο «εσωτερικές» μορφές ανησυχίας ή δυσκολίας στην οργάνωση της καθημερινότητας.
Μερικά συχνά χαρακτηριστικά είναι:
- Δυσκολία συγκέντρωσης σε εργασίες που απαιτούν παρατεταμένη προσοχή
- Συχνή αναβλητικότητα και δυσκολία ολοκλήρωσης εργασιών
- Αίσθημα διαρκούς εσωτερικής ανησυχίας ή «νοητικού θορύβου»
- Ξεχασιά σε υποχρεώσεις, ραντεβού ή καθημερινές λεπτομέρειες
- Δυσκολία οργάνωσης χρόνου και προτεραιοτήτων
- Παρορμητικές αποφάσεις
- Εναλλαγή έντονου ενθουσιασμού και γρήγορης απώλειας ενδιαφέροντος
Πολλοί ενήλικες με ΔΕΠΥ περιγράφουν ότι το μυαλό τους λειτουργεί «σαν να έχουν ταυτόχρονα δέκα ανοιχτές καρτέλες». Η σκέψη πηδά από το ένα θέμα στο άλλο, κάτι που μπορεί να δυσκολεύει τη συγκέντρωση αλλά ταυτόχρονα συχνά συνοδεύεται και από δημιουργικότητα.
Οι συνέπειες μιας αδιάγνωστης ΔΕΠΥ
Όταν η ΔΕΠΥ δεν έχει αναγνωριστεί, οι δυσκολίες της συχνά ερμηνεύονται ως προσωπική αποτυχία. Με την πάροδο των χρόνων αυτό μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αυτοεκτίμηση του ατόμου.
Δεν είναι ασυνήθιστο οι ενήλικες με αδιάγνωστη ΔΕΠΥ να βιώνουν:
- Έντονο άγχος
- Επαγγελματική αστάθεια
- Δυσκολίες στις σχέσεις
- Χρόνια αίσθηση αποδιοργάνωσης
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση
Πολλοί περιγράφουν ότι αισθάνονται πως προσπαθούν συνεχώς «διπλά» για να πετύχουν πράγματα που για άλλους μοιάζουν αυτονόητα.
Η σημασία της διάγνωσης
Η αναγνώριση της ΔΕΠΥ στην ενήλικη ζωή μπορεί να λειτουργήσει απελευθερωτικά. Για πολλούς ανθρώπους η διάγνωση φέρνει μια βαθιά ανακούφιση, γιατί επιτρέπει να επανανοηματοδοτήσουν την πορεία της ζωής τους.
Δυσκολίες που μέχρι τότε θεωρούνταν προσωπικές αδυναμίες αποκτούν ξαφνικά ένα πλαίσιο κατανόησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προκλήσεις εξαφανίζονται, αλλά ότι μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν με πιο στοχευμένο τρόπο.
Η κατάλληλη υποστήριξη μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση, ψυχοθεραπεία, εκπαίδευση σε δεξιότητες οργάνωσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή.
Μια διαφορετική ματιά
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ΔΕΠΥ δεν αποτελεί απλώς μια λίστα δυσκολιών. Πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ διαθέτουν χαρακτηριστικά όπως δημιουργικότητα, έντονη περιέργεια, αστείρευτη ενέργεια, αυθορμητισμό και ικανότητα να σκέφτονται έξω από τα συνηθισμένα πλαίσια.
Όταν οι δυσκολίες αναγνωριστούν και υποστηριχθούν κατάλληλα, τα ίδια αυτά χαρακτηριστικά μπορούν να μετατραπούν σε σημαντικά πλεονεκτήματα.
Η κατανόηση του εαυτού μας είναι συχνά το πρώτο βήμα προς την αλλαγή. Για έναν ενήλικα που έζησε χρόνια με αδιάγνωστη ΔΕΠΥ, αυτή η κατανόηση μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ απλό αλλά βαθιά θεραπευτικό: να σταματήσει επιτέλους να κατηγορεί τον εαυτό του για κάτι που ποτέ δεν ήταν απλώς θέμα θέλησης.
